Cmentarz i nazwiska

Osiemnastu Polaków pochowanych w Rethymno

Lista nazwisk z tablicy z 1933 roku, daty śmierci, niepewna pisownia oraz historia katolickiego cmentarza nazywanego polskim.

Autor: Tomasz BrzozowskiAktualizacja: 29 lipca 2026

Cmentarz katolicki zaczęto nazywać polskim, ponieważ najważniejszą i najliczniejszą grupę wojskowych pochówków stanowią groby Polaków służących w rosyjskim kontyngencie.

Rosyjskich żołnierzy prawosławnych grzebano na cmentarzu chrześcijańskim w rejonie Mesampelitissa. Katoliccy Polacy byli chowani osobno. W artykule Stavroulakis nazywa nekropolię również „cmentarzem ludzi Zachodu”. Opisywał wejście od strony południowo-wschodniej oraz tablicę w północno-zachodnim narożniku.

Odczyt tablicy z 1933 roku

Lp.Zapis na tablicyDataMożliwa polska forma
1MAJEWSKI FR11 VII 1897prawdopodobnie Franciszek Majewski
2MATOSEWICZ JAN29 VIII 1897Jan Matosewicz; możliwa forma: Matuszewicz
3CZERNECKI JOSEF18 IX 1897Józef Czernecki
4BOFGEL JULLAN3 XI 1897Julian Bofgel; nazwisko niepewne
5BRJANOWSKI GRZ30 VII 1898prawdopodobnie Grzegorz Brjanowski
6WIERJINSKI JULIAN27 XI 1898Julian Wierjinski; pisownia może być zniekształcona
7LIUTKIEWICZ JULIAN30 XI 1898Julian Liutkiewicz
8ZIELINSKI WLAD7 XII 1898Władysław Zieliński
9MILCZARSKI MICHAL8 XII 1898Michał Milczarski
10CIERNIALKO STANISL9 XII 1898Stanisław Cierniałko
11GORNATOS ROMAN23 XII 1898Roman Gornatos; nazwisko niepewne
12ADAMSKI WOJCECH25 XII 1898Wojciech Adamski
13BAG JAU2 I 1899prawdopodobnie Jan Bag; „JAU” może być błędem
14MANKOF JOSEF5 I 1899Józef Mankof; nazwisko niepewne
15FRICZKIEWICZ JAN12 I 1899Jan Friczkiewicz
16COBALA JOSEF15 IX 1905Józef Cobała
17PAROL MICHAL30 X 1905Michał Parol
18WISNIEWSKI BAZILI30 III 1905Bazyli Wiśniewski

Pisownię w drugiej kolumnie zachowano zgodnie z odczytem fotografii. Nazwiska są skrócone lub zniekształcone i wymagają weryfikacji w księgach wojskowych, metrykalnych oraz parafialnych.

Rozbieżności w datach

Grecki autor przepisał listę fonetycznie i w kilku miejscach podał inne daty niż widoczne na tablicy. Dotyczy to m.in. Majewskiego, Wierjinskiego, Gornatosa i Adamskiego. W tym opracowaniu pierwszeństwo przyznano bezpośredniemu odczytowi fotografii tablicy, ale sama inskrypcja również może zawierać pomyłki.

Ile grobów znajdowało się na cmentarzu?

Stavroulakis początkowo policzył 22 podobne mogiły i uznał wszystkie za polskie. Badacz I. Thomopoulos skorygował go: 18 grobów miało należeć do Polaków, dwa do Włochów, jeden do Niemca i jeden do osoby określonej w artykule jako „Izraelita”. Współczesny opis miejski podaje 21 grobów, co może wynikać ze zmian na nekropolii lub odmiennego sposobu liczenia.

Czy groby zostały rozkopane?

Drugi odnaleziony artykuł powstał częściowo jako polemika z doniesieniem prasowym, jakoby polskie groby zostały niedawno rozkopane. Stavroulakis stanowczo temu zaprzeczał i pisał, że mogiły pozostają na miejscu, w takim stanie, w jakim widział je około dziesięciu lat wcześniej.

Powiększony fragment greckiego artykułu z listą nazwisk i dat
Powiększony fragment greckiego artykułu zawierający fonetyczny zapis nazwisk oraz dat. Materiał sfotografowany w bibliotece w Rethymno.